گنبد عظیم جلویی مسجد دو پوش است و گنبد داخلی حدود ۳۸ متر از سطح زمین ارتفاع دارد. ارتفاع گنبد خارجی آن حدود ۵۴ متر می باشد و فضای بین دو گنبد حدود ۱۴ متر است.

مدرسه ناصریه و سلیمانیه از الحاقات بعدی می باشد سنگ شاخص که در چهار فصل سال نماز ظهر را نشان می دهد. در این مسجد قرار دارد. محاسبه و تعبیه و نصب این سنگ از ابتکارات و ابداعات شیخ بهائی دانشمند بی نظیر عصر شاه عباس اول است.

 این سنگ شاخص ظهر شرعی را در طول چهارفصل سال نشان میدهد. (دو کتیبه ای که در مدخل این مدرسه قرار دارند و به خط نستعلیق بسیار زیبا می باشند مربوط به زمان قاجار هستند).

معمار: استاد علی اکبر اصفهان و ناظر ساختمان محب علی بیک الله

خطاط: علیرضا عباسی، عبدالباقی تبریزی، محمد رضا امامی، محمد صالح امامی .

ویژگیهای مسجد عبارت است از:

 در بیست و چهارمین سال سلطنت شاه عباس اول بنا شده است  

کتیبه سر در مسجد به خط ثلث علی رضا عباسی حاکی از آن است که شاه عباس این مسجد را از مال خالص خود بنا کرده و ثواب آن را به روح جد اعظم خود شاه طهماسب اهدا نموده است. در کتیبه دیگر سردر، از مقام معماری و مهندسی معمار مسجد جامع جدید اصفهان تجلیل شده است  

از نکات جالب این مسجد انعکاس صوت در مرکز گنبد بزرگ جنوبی آن است گنبد عظیم مسجد ۵۲ متر، ارتفاع مناره های داخل آن ۴۸ متر و ارتفاع مناره های سر در آن در میدان امام ۴۲ متر است قطعه سنگ ساده ای به شکل شاخص که ظهر حقیقی را در چهار فصل نشان می دهد قطعات بزرگ سنگ های مرمر یک پارچه، سنگ های نفیس در منتهی الیه جنوبی میدان امام مسجدی برپاست که نمونه ارزنده ای از معماری قرن ۱۱ هجری به شمار می رود. ساختمان مسجد در سال ۱۰۱۹ هجری برابر با ۱۶۱۱ میلادی شروع شد و در سال ۱۰۳۸ هجری برابر با ۱۶۲۹ میلادی به پایان رسید. این مسجد به عنوان یک بنای عمومی برای استفاده مردم ساخته شد.

This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 828x766px and weights 200KB.

سردر زیبا و با شکوه مسجد با کاشی معرق است اما بقیه قسمت ها با کاشی خشت تزئین گردیده است. بسیاری از محققین و مطلعین تاریخ صفویه علت اینکه کاشی های سردر با داخل مسجد تفاوت دارند را در عجله ای می دانند که شاه عباس اول برای اتمام مسجد داشت.

معمار مسجد استاد علی اکبر اصفهانی معمار برجسته عصر صفوی است که نام او در کتیبه ای سردر آمده است. مسجد در عصر صفویه به نام های مسجد مهدیه، مسجد المهدی و در کتب و منابع و سفرنامه ها به نام های دیگر همچون مسجد جامع عباسی و مسجد سلطانی نامیده می شد مسجد شاه نیز یکی دیگر از اسامی مجلس بود.

سردر ورودی

سردر ورودی رفیع و با شکوه مسجد با مناره های طرفین بر زیبائی بنا می افزاید. این سردر با کاشی های تزئینی چند رنگ همراه با نقوش گل و گیاه و پرنده و مقرنس های پوشیده از کاشی های معرق با نقش های متنوع و زیبا تزئین شده است.

در بالای کتیبه سردر غرفه ای است که کاشی کاری آن بسیار جالب توجه است. شکل دو طاووس که در طرفین یک گلدان قرار گرفته و با کاشی های معرق تزئین شده اند از دیدنی های مسجد به شمار می روند.در اصلی مسجد در زمان سلطنت شاه صفی جانشین شاه عباس اول نصیب شده است. قطعه ای که با مصراع « شد در کعبه در سپاهان باز » با خط نستعلیق بسیار زیبا بر در نوشته شده ماده تاریخ نصب این در یعنی سال ۱۰۴۷ هجری را بیان می دارد. در قسمت های مختلف لوحه هائی به چشم می خورند که بیانگر بخشودگی برخی از مالیات ها در دوران های مختلف است.

با گذشت یک سال از پایان مرمت گنبد مسجد امام اصفهان، تفاوت معماران عصر صفوی در چهارصدسال پیش با مرمت کاران میراث فرهنگی در یک سال پیش مشخص شد!

به گزارش خبرنگار «تابناک»، گنبد ارزشمند مسجد امام اصفهان که یکی از آثار بی‌نظیر معماری ایران و جهان است، پس از ۱۶ سال مرمت، حدود یک سال پیش از چنگ داربست‌های فلزی آزاد شد و این در حالی‌است که گفته می‌شود، ابتدا قرار بوده این مرمت تنها در ۴ سال انجام شود.

با این حال، بررسی کارشناسان معماری حاکی است که با گذشت حدود یک سال از پایان این مرمت‌ها و پشت سر گذاشتن یک دوره سرما و گرما، برخی بخش‌های این گنبد متورم شده و این در حالی است که هر عملیات مرمت طول عمر مشخص دارد. همچنین با بی‌توجهی به برخی ظرافت‌ها حتی در انتخاب شکل و رنگ کاشی در نقاطی از این گنبد، سهل انگاری شده و مثلا کاشی زرد به جای سفید به‌کار رفته است!

This image has been resized. Click this bar to view the full image. The original image is sized 550x296px and weights 29KB.

میدان نقش جهان اصفهان چنانچه از نامش پیداست، نقشی از جهان آرمانی می‌باشد ومیراثی است که گذشته از ارزشهای جذب توریست وتبلیغات، الگوی کامل یک معماری مولد برای جهان امروز است. چنانچه دیولافوای فرانسوی می‌گوید: در دنیای متمدن امروز هیچ گونه بنایی وجود ندارد که بتواند از حیث زیبایی و تقارن عمارات، شایسته مقایسه با این میدان باشد.

مسجد امام در محور اصلی این میدان واقع است و گنبد این مسجد از شاخصه‌های اصلی میدان است.

 حال این سوال پیش می آید، در عصر حاضر که توانایی تولید فضای شهری در این ابعاد با هدف تعامل اجتماعی و حفظ پیام‌های فرهنگی را نداریم، آیا حفظ اثری با این ویژگی‌ها، کمترین وظیفه نسل ما نیست ؟

بناهای سبک اصفهانی:

۱٫ کاخ چهلستون در قزوین
۲٫ کاخ عالی‌قاپو در قزوین
۳٫ کاخ صفی‌آباد در بهشهر مازندران
۴٫ مسجد هارون ولایت در اصفهان
۵٫ مسجد علی در اصفهان
۶٫ مسجد جامع ساوه
۷٫ میدان نقش جهان
۸٫ کاخ چهلستون در اصفهان
۹٫ کاخ هشت بهشت در اصفهان
۱۰٫ مدرسه‌ی چهار باغ اصفهان یا مدرسه‌ی مادرشاه
۱۱٫ مسجد حکیم اصفهان
۱۲٫ تالار اشرف در اصفهان
۱۳٫ مجموعه‌ی گنجعلی خان در کرمان
۱۴٫ پل الله وردی خان (سی و سه پل)
۱۵٫ پل خواجه در اصفهان
۱۶٫ پل رودخانه‌ی کوی
۱۷٫ باغ فین کاشان
۱۸٫ کاروانسرای شبلی در تبریز – میانه
۱۹٫ کاروانسرای خان خوره در شیراز – آباده
۲۰٫ کاروانسرای امین‌آباد در شیراز – آباده
۲۱٫ کاروانسرای ده‌بید در شیراز
۲۲٫ کاروانسرای زین‌الدین در یزد – کرمان
۲۳٫ کاروانسرای زیزه در کاشان – نطنز
۲۴٫ کاروانسرای اقبال در تاکستان – قزوین (دوایوانی)
۲۵٫ کاروانسرای دو کوهک در شیراز – قهلیان (دوایوانی)
۲۶٫ کاروانسرای تینوش در قم – کاشان (چهار ایوانی)
۲۷٫ کاروانسرای سن سان در قم – کاشان (چهار ایوانی)
۲۸٫ کاروانسرای جاکرد در کرمان – مشهد (چهار ایوانی)
۲۹٫ کاروانسرای ریوادوبستان در نائین – اصفهان (چهار ایوانی)
۳۰٫ کاروانسرای کوهپایه در یزد – نائین (چهار ایوانی)
۳۱٫ کاروانسرای دیرگچین در تهران – قم
۳۲٫ کاروانسرای مهیار در اصفهان (چهار ایوانی)
۳۳٫ کاروانسرای شیخ علی خان در اصفهان
۳۴٫ کاروانسرای مادرشاه یا هتل عباسی در اصفهان